Eenzaamheid is geen karaktereigenschap. Het is een biologisch signaal.

"Waarom voel ik me zo uitgeput, gespannen of somber, terwijl er ogenschijnlijk niets mis is?"

Veel mensen denken dat eenzaamheid alleen betekent dat je weinig sociale contacten hebt. Maar de wetenschap laat iets heel anders zien.

Eenzaamheid is niet zozeer een gebrek aan mensen om je heen. Het is een gebrek aan ervaren veiligheid en echte verbinding met anderen.

En juist dat heeft invloed op vrijwel ieder systeem in ons lichaam. Herken je jezelf hierin?

Voel je je al langere tijd vermoeid, overprikkeld, niet jezelf of heb je het gevoel dat je lichaam voortdurend 'aan' staat?

Tijdens een verdiepende gezondheidsanalyse onderzoeken we samen welke biologische en leefstijlprocessen mogelijk bijdragen aan jouw klachten.

→ Plan hier jouw verdiepende gezondheidsanalyse meteen in mijn agenda https://nhealth.clientomgeving.nl/afspraak-maken?c=ZAldKZuH

Wij zijn gemaakt voor verbinding

De mens is een sociaal wezen.

Gedurende honderdduizenden jaren betekende alleen zijn letterlijk een grotere kans om niet te overleven. Ons zenuwstelsel heeft daarom een ingenieus alarmsysteem ontwikkeld dat voortdurend beoordeelt of onze omgeving veilig is.

Wanneer ons brein onvoldoende sociale veiligheid ervaart, activeert het een overlevingsprogramma.

Dat gebeurt vaak onbewust.

Zelfs wanneer je partner hebt waarmee je geen echte verbinding ervaart, bijvoorbeeld als een van jullie emotioneel onbereikbaar is.

Of zelfs wanneer je collega's hebt.

Zelfs wanneer je dagelijks mensen spreekt. Naar feestjes gaat en omgang hebt met anderen.

Het gaat niet om hoeveel mensen je kent of waarmee je bevriend bent.

Het gaat om hoe veilig jouw zenuwstelsel zich voelt in verbinding met anderen. Heb jij echte verbinding?

Wat gebeurt er in de hersenen?

Sociale afwijzing en eenzaamheid worden door de hersenen grotendeels verwerkt via dezelfde netwerken als lichamelijke pijn.

Functionele MRI-onderzoeken laten zien dat onder andere de:

• dorsale anterieure cingulate cortex (dACC)

• anterior insula

actiever worden wanneer iemand zich sociaal buitengesloten voelt. Ook al verkeren ze in een grote groep, of spreken ze met anderen, en zelfs....ook al hebben ze sex met die persoon, zonder echte verbinding.

Je hersenen interpreteren sociale dreiging dus letterlijk als een bedreiging voor je overleving. Dat verklaart waarom emotionele pijn soms net zo intens kan voelen als lichamelijke pijn. Jouw lijf voelt dit, jij hoeft het zelf niet eens zo te ervaren en kan het zelfs gezellig hebben gehad, maar doordat echte verbinding uitblijft (zonder dat je het merkt) gaat toch je lichaam uiteindelijk ongezond reageren.

Het stresssysteem blijft actief

Wanneer verbinding ontbreekt, activeert de hypothalamus de HPA-as (Hypothalamus-Hypofyse-Bijnier-as).

Hierdoor ontstaat een verhoogde afgifte van:

• CRH

• ACTH

• cortisol

• Dit kan gepaard gaan met veranderingen in het cortisolritme (niet per se voortdurend verhoogde cortisolwaarden; soms juist een verstoord dag-nachtritme of glucocorticoïdresistentie).

• Een chronisch ontregeld stresssysteem kan bijdragen aan:

  • meer trek in energierijke voeding;

  • verminderde insulinegevoeligheid;

  • slechtere slaap;

  • maar blijven scrollen;

  • minder lichaamsbeweging door vermoeidheid;

  • veranderingen in vetopslag, waaronder relatief meer visceraal (buik)vet bij sommige mensen

Normaal gesproken helpt cortisol om een stressreactie weer af te remmen.

Bij langdurige eenzaamheid kan echter glucocorticoïdresistentie ontstaan.

De cellen reageren dan minder goed op cortisol.

Daardoor wordt ontstekingsactiviteit minder goed geremd. Waarom eenzaamheid soms ook invloed heeft op je gewicht

Wanneer het stresssysteem langdurig actief blijft, verandert niet alleen hoe je je voelt, maar ook hoe je lichaam met energie omgaat.

Een ontregelde HPA-as kan leiden tot veranderingen in het cortisolritme. Tegelijkertijd zien we vaak een combinatie van slechtere slaap, meer behoefte aan calorierijk voedsel, minder herstel en een verminderde insulinegevoeligheid. Deze factoren kunnen samen bijdragen aan een toename van visceraal vet, het vet rondom de buikorganen.

Dat betekent niet dat iedereen met eenzaamheid automatisch buikvet ontwikkelt. Wel laat onderzoek zien dat chronische psychosociale stress het metabolisme kan beïnvloeden en daarmee één van de factoren kan zijn die gewichtstoename of moeite met afvallen in stand houdt.

Daarom is duurzaam herstel vaak breder dan alleen voeding of beweging. Ook het herstellen van veiligheid, verbinding en een gezond stresssysteem kan onderdeel zijn van een integrale aanpak.

Chronische laaggradige ontsteking

Een van de meest onderzochte gevolgen van langdurige eenzaamheid is een toename van chronische laaggradige ontsteking.

Onder andere worden vaker verhoogd gevonden:

• IL-6

• TNF-α

• CRP

• NF-κB-activiteit

Deze ontstekingsstoffen zijn niet alleen betrokken bij infectiebestrijding, maar spelen ook een rol bij:

• vermoeidheid

• depressieve klachten

• cardiovasculaire aandoeningen

• diabetes type 2

• cognitieve achteruitgang

• auto-immuunziekten

Het lichaam blijft als het ware in een toestand van verhoogde waakzaamheid. (zie voor meer uitleg over laaggradige onsteking in mijn andere blog hierover)

De rol van het autonome zenuwstelsel

Bij langdurige sociale stress verschuift het autonome zenuwstelsel richting sympathische dominantie.

Dat betekent:

• ongemerkt hogere hartslag

• minder hartslagvariabiliteit (HRV)

• verhoogde spierspanning

• slechter herstel

• minder diepe slaap

• verminderde darmdoorbloeding

Hierdoor krijgt het lichaam minder gelegenheid om te herstellen.

Ook de darm reageert

Via de darm-brein-as heeft chronische stress invloed op:

• darmmotiliteit

• slijmvliesintegriteit

• darmpermeabiliteit

• samenstelling van het microbioom

Stress kan de productie van beschermende slijmlaag verminderen en de darmbarrière kwetsbaarder maken.

Daardoor kunnen bacteriële componenten zoals lipopolysacchariden (LPS) gemakkelijker het immuunsysteem activeren, wat de laaggradige ontsteking verder kan versterken.

De nervus vagus speelt een sleutelrol

De nervus vagus vormt een belangrijke verbinding tussen hersenen en organen.

Een goed functionerende nervus vagus draagt onder andere bij aan:

• ontstekingsremming (cholinerg anti-inflammatory pathway)

• hartslagregulatie

• spijsvertering

• emotionele regulatie

• herstel na stress

Langdurige sociale onveiligheid gaat vaak samen met een lagere vagale activiteit.

Dat betekent minder herstelcapaciteit.

Waarom je je zo moe kunt voelen

Veel mensen denken dat vermoeidheid vooral ontstaat door slaaptekort.

Maar ook het immuunsysteem kost veel energie.

Wanneer voortdurend ontstekingsstoffen worden geproduceerd, verschuift het metabolisme richting een toestand waarin herstel minder prioriteit krijgt.

Dit wordt ook wel sickness behaviour genoemd.

Kenmerken zijn onder andere:

• vermoeidheid

• minder motivatie

• sociale terugtrekking

• verminderde concentratie

• behoefte aan rust

Vanuit evolutionair perspectief is dit logisch.

Het lichaam probeert energie vrij te maken voor herstel.

Verbinding is dus meer dan gezelligheid

Wanneer mensen zeggen:

"Zoek wat meer afleiding."

of

"Ga gewoon eens wat vaker de deur uit."

dan is dat vaak onvoldoende.

Het zenuwstelsel heeft geen behoefte aan méér mensen.

Het heeft behoefte aan ervaren veiligheid.

Dat kan ontstaan door:

• een betekenisvol gesprek

• oprechte aandacht

• jezelf gezien voelen

• vertrouwde relaties

• rust

• natuur

• therapie

• emotionele veiligheid
  

Wat betekent dit in de praktijk?

Bij N-Health kijk ik niet alleen naar symptomen.

Ik onderzoeken welke biologische processen mogelijk bijdragen aan klachten.

Dat kunnen onder andere zijn:

• ontregeling van het stresssysteem

• neuro-inflammatie

• laaggradige ontsteking

• verstoringen in de darm-brein-as

• hormonale ontregeling

• leefstijl- en herstelprocessen

Want gezondheid ontstaat niet in één orgaan.

Gezondheid ontstaat uit de samenwerking tussen het brein, het immuunsysteem, hormonen, het zenuwstelsel, de darmen en onze omgeving.

Wij zijn ook natuur.

En net als de natuur functioneert ons lichaam het beste wanneer de omstandigheden veilig genoeg zijn om te herstellen. Je lichaam vertelt je iets.

Misschien loop je al jaren rond met klachten.

Misschien heb je al veel geprobeerd.

Misschien voel je dat er méér speelt dan alleen de symptomen.

Je lichaam werkt niet tegen je.

Het probeert zich aan te passen aan alles wat het heeft meegemaakt.

Tijdens een verdiepende intake nemen we uitgebreid de tijd om jouw verhaal, klachten en onderliggende biologische processen in kaart te brengen.

Samen onderzoeken we waar jouw lichaam om vraagt om weer meer rust, energie en veerkracht te ervaren. Hoe kun je de invloed van eenzaamheid op je lichaam verminderen?

Hoewel we niet altijd direct iets kunnen veranderen aan onze omstandigheden, kunnen we wél werken aan de manier waarop ons lichaam daarop reageert.

Binnen mijn praktijk kijken we daarom niet alleen naar de klacht, maar naar het geheel. Samen onderzoeken we welke biologische systemen mogelijk uit balans zijn geraakt en hoe we jouw herstel kunnen ondersteunen.

Afhankelijk van jouw situatie werken we onder andere aan:

• het herstellen van balans in het zenuwstelsel;

• het verminderen van chronische stress en laaggradige ontsteking;

• het ondersteunen van de darm-brein-as;

• het verbeteren van slaap en herstel;

• het optimaliseren van voeding, beweging en leefstijl;

• het versterken van veerkracht en het ervaren van meer veiligheid.
  

Veiligheid is namelijk niet alleen iets wat buiten ons ontstaat. Ook ons lichaam kan opnieuw leren schakelen van een voortdurende overlevingsstand naar een toestand waarin herstel weer mogelijk wordt en zodat verbinding kunnen maken weer kan.

Dat vraagt om een persoonlijke aanpak. Geen standaardprotocol, maar een plan dat past bij jouw lichaam, jouw verhaal en jouw omstandigheden. Je hoeft dit niet alleen te doen

Wanneer je lichaam langdurig in de overlevingsstand staat, ook al ben je je hier niet bewust van, of juist wel, is het toch moeilijk om daar zelf uit te komen.

Tijdens een verdiepende gezondheidsanalyse nemen we uitgebreid de tijd om jouw verhaal, klachten en leefstijl in kaart te brengen. We onderzoeken welke onderliggende processen mogelijk bijdragen aan jouw klachten en stellen een persoonlijk plan op om jouw lichaam weer meer rust, herstel en veerkracht te geven.

Je lichaam werkt niet tegen je. Het probeert je iets te vertellen.

Ben je benieuwd wat jouw lichaam nodig heeft?

Plan jouw verdiepende gezondheidsanalyse

✔ 75–90 minuten persoonlijke aandacht

✔ Geen standaard protocol

✔ Wetenschappelijk onderbouwde integrale aanpak

✔ Praktijk in Heerjansdam of online consult

👉 Plan jouw afspraak via de afsprakenpagina, mijn online agenda: https://nhealth.clientomgeving.nl/afspraak-maken?c=ZAldKZuH Ook kun je er jouw gratis intake plannen. Zie ik jou snel? (kan online vanuit je eigen stoel of in de praktijk in Heerjansdam) Je hoeft niet alleen te blijven zoeken naar antwoorden.

Soms begint herstel niet met nóg harder je best doen, maar met eindelijk begrijpen waarom je lichaam doet wat het doet.

Referenties

Cacioppo, J. T., & Cacioppo, S. (2018). The growing problem of loneliness. The Lancet, 391(10119), 426. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)30142-9

Cole, S. W. (2014). Human social genomics. PLoS Genetics, 10(8), e1004601. https://doi.org/10.1371/journal.pgen.1004601

Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2010). Loneliness matters: A theoretical and empirical review. Annals of Behavioral Medicine, 40(2), 218-227. https://doi.org/10.1007/s12160-010-9210-8

Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227-237. https://doi.org/10.1177/1745691614568352

Muscatell, K. A. (2020). Neural mechanisms of social isolation and health. Nature Reviews Neuroscience, 21(12), 715-731. https://doi.org/10.1038/s41583-020-0389-1

Slavich, G. M. (2020). Social safety theory: A biologically based evolutionary perspective on life stress, health, and behavior. Annual Review of Clinical Psychology, 16, 265-295. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032816-045159 Eenzaamheid is meer dan een emotie. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat langdurige sociale onveiligheid invloed kan hebben op het zenuwstelsel, het immuunsysteem, hormonen en zelfs laaggradige ontsteking. Ontdek wat er in je lichaam gebeurt en waarom herstel begint met veiligheid en verbinding. Wil je weten waarom ik werk vanuit de klinische psycho neuro immunologie (kPNI)? Lees dan hier meer over mijn werkwijze. Klik hier