Wat is een laaggradige ontsteking? De stille activiteit van je immuunsysteem uitgelegd
- 23 uur geleden
- 12 minuten om te lezen
"Maar ik heb toch helemaal geen ontsteking?"
Dat is misschien wel één van de vragen die ik het vaakst krijg tijdens een consult.
Wanneer ik uitleg dat laaggradige ontstekingsactiviteit mogelijk een rol speelt bij iemands klachten, kijken mensen mij vaak verbaasd aan.
"Maar ik heb geen pijn."
"Ik heb geen koorts."
"Mijn huisarts heeft nooit gezegd dat ik een ontsteking heb."
En dat is precies waarom laaggradige ontsteking zo interessant is.
De meeste mensen hebben namelijk een beeld van een ontsteking dat helemaal niet past bij wat wetenschappers tegenwoordig verstaan onder low-grade inflammation.
We denken aan een dikke knie.
Een ontstoken wond.
Een keelontsteking.
Een longontsteking.
Koorts.
Zwelling.
Pijn.
Roodheid.
Dat zijn allemaal voorbeelden van een acute ontstekingsreactie.
Maar het immuunsysteem kent veel meer standen dan alleen "uit" of "vol gas".
En juist daar begint het verhaal.
Ontsteking is één van de slimste uitvindingen van het menselijk lichaam
Dat klinkt misschien vreemd.
Want het woord "ontsteking" heeft een slechte naam gekregen.
Toch zouden wij zonder ontstekingen waarschijnlijk niet lang leven.
Sterker nog...
Waarschijnlijk zouden we onze kinderjaren niet eens overleven.
Iedere dag komen we in aanraking met bacteriën.
Virussen.
Schimmels.
Parasieten.
Giftige stoffen.
Beschadigingen.
Zonlicht.
Luchtvervuiling.
En duizenden andere prikkels.
Ons immuunsysteem moet iedere seconde bepalen:
"Is dit veilig?"
"Moet ik ingrijpen?"
"Kan ik dit laten passeren?"
Dat is een ongelooflijk ingewikkeld systeem.
En meestal doet het dat zonder dat je er iets van merkt.
Wanneer er wél gevaar dreigt, wordt de afweer geactiveerd.
Dat noemen we een ontstekingsreactie.
Niet omdat het lichaam jou wil dwarszitten.
Maar omdat het lichaam jou wil beschermen.
Vanuit biologisch perspectief is het doel van het lichaam verrassend eenvoudig.
Niet gelukkig worden.
Niet afvallen.
Niet gespierd worden.
Niet optimaal presteren.
De eerste prioriteit van ieder levend organisme is:
overleven.
Pas daarna komen voortplanting, prestaties en comfort.
Dat betekent dat het lichaam voortdurend keuzes maakt.
Wanneer het gevaar waarneemt, zal vrijwel altijd de bescherming voorrang krijgen boven optimale prestaties.
Dat is geen fout.
Dat is precies zoals miljoenen jaren aan biologische ontwikkeling ons immuunsysteem hebben gevormd.
Waarom bestaat ontsteking eigenlijk?
Stel je voor dat je tijdens een wandeling een flinke snee in je been oploopt.
Binnen enkele seconden gebeurt er iets ongelooflijks.
Bloedvaten vernauwen zich.
Bloedplaatjes sluiten het wondje af.
Afweercellen worden geactiveerd.
Signaalstoffen trekken andere immuuncellen aan.
Beschadigd weefsel wordt opgeruimd.
Nieuwe cellen worden aangemaakt.
Alles gebeurt automatisch.
Zonder dat jij daar ook maar één seconde over hoeft na te denken.
Dat is ontsteking.
Maar als herstelprogramma.
Hetzelfde gebeurt wanneer een virus je lichaam binnendringt.
Het immuunsysteem probeert de indringer zo snel mogelijk te verwijderen.
Daarvoor zijn energie, grondstoffen en communicatie nodig.
Dat kost veel van het lichaam.
Heel veel.
En dat is precies de reden waarom je bij een flinke infectie vaak moe bent.
Waarom je geen zin hebt om te sporten.
Waarom je liever in bed blijft liggen.
Waarom je minder eetlust hebt.
Waarom je lichaam je eigenlijk dwingt om rust te nemen.
Wetenschappers noemen dit sickness behaviour.
Dat is geen teken van zwakte.
Het is een slimme overlevingsstrategie.
Door minder energie te besteden aan bewegen, sociale activiteiten en voortplanting, blijft er meer energie beschikbaar voor herstel.
Een ontsteking is dus niet slecht
Misschien is dit wel de belangrijkste boodschap van dit hele artikel.
Ontsteking is geen fout.
Ontsteking is geen vijand.
Ontsteking is een beschermingsmechanisme.
Het probleem ontstaat pas wanneer dat beschermingsmechanisme onvoldoende wordt uitgeschakeld.
Vergelijk het met een rookmelder.
Wanneer er brand is, wil je dat hij afgaat.
Sterker nog...
Dan ben je ontzettend blij dat hij bestaat.
Maar stel dat dezelfde rookmelder wekenlang zacht blijft piepen terwijl de brand allang uit is.
Dan kost dat aandacht.
Energie.
Rust.
En uiteindelijk ga je er last van krijgen.
Niet omdat de rookmelder slecht is.
Maar omdat hij niet meer op het juiste moment uitgaat.
Die vergelijking gebruiken veel wetenschappers ook voor het immuunsysteem.
Niet letterlijk natuurlijk.
Maar wel als metafoor.
Een immuunsysteem dat tijdelijk actief is, beschermt ons.
Een immuunsysteem dat maanden of jaren actief blijft, kan uiteindelijk zelf een belasting worden.
Waarom krijg je dan niet altijd koorts?
Dat is misschien wel de grootste misvatting.
Veel mensen denken dat een ontsteking altijd gepaard gaat met koorts.
Dat is niet zo.
Koorts is namelijk een zeer energie-intensieve reactie.
Je lichaam verhoogt bewust de temperatuur.
Dat vraagt enorm veel energie.
Ook stijgt meestal je hartslag.
Je stofwisseling versnelt.
De zuurstofbehoefte neemt toe.
Dat is een uitstekende strategie wanneer je enkele dagen een infectie moet bestrijden.
Maar stel je eens voor dat jouw lichaam dit maanden achter elkaar zou doen.
Dat zou nauwelijks vol te houden zijn.
Juist daarom zien onderzoekers dat langdurige belasting vaak gepaard gaat met een veel subtielere vorm van immuunactiviteit.
Geen hevige koorts.
Geen heftige pijn.
Geen dramatische symptomen.
Maar ook niet volledig in rust.
Het immuunsysteem blijft dan als het ware op een laag pitje actief.
Dat noemen we laaggradige ontstekingsactiviteit.
Hier is wel een belangrijke nuance op zijn plaats.
Wetenschappers denken niet dat het lichaam er bewust voor "kiest" om een laaggradige ontsteking te ontwikkelen.
De huidige wetenschappelijke inzichten beschrijven laaggradige ontsteking vooral als een gevolg van langdurige blootstelling aan factoren zoals overvoeding, obesitas, slaaptekort, chronische stress, veroudering, veranderingen in het darmmicrobioom of aanhoudende weefselschade. Het immuunsysteem blijft hierdoor geactiveerd, terwijl de oorspronkelijke prikkel onvoldoende verdwijnt of de ontstekingsreactie onvoldoende wordt afgeremd.
Met andere woorden: laaggradige ontsteking is waarschijnlijk geen apart ontworpen programma, maar eerder een aanhoudende beschermingsreactie die niet volledig tot rust komt.
En precies dát maakt het zo interessant.
Want dan verschuift de vraag.
Niet:
"Hoe onderdruk ik de ontsteking?"
Maar:
"Waarom blijft mijn immuunsysteem actief?"
Die vraag vormt de basis van hoe ik naar gezondheid kijk.
Niet alleen kijken naar de klacht.
Maar vooral proberen te begrijpen welk biologisch mechanisme daar mogelijk onder ligt.
Maar als een ontsteking bedoeld is om tijdelijk te zijn, waarom blijft het immuunsysteem bij sommige mensen dan toch actief?
Dat is één van de meest interessante vragen binnen de moderne immunologie.
En eerlijk gezegd weten wetenschappers daar nog lang niet alles van.
Wat we wél weten, is dat het immuunsysteem voortdurend informatie verzamelt. Niet alleen over virussen en bacteriën, maar ook over wat er in de rest van het lichaam gebeurt.
Je immuunsysteem kijkt als het ware continu mee.
Niet alleen naar buiten.
Maar ook naar binnen.
Het immuunsysteem is voortdurend aan het communiceren
Veel mensen zien het immuunsysteem als een leger dat alleen in actie komt wanneer je ziek bent.
In werkelijkheid lijkt het veel meer op een communicatienetwerk.
Vrijwel iedere cel in het lichaam wisselt informatie uit.
Dat gebeurt onder andere via kleine signaaleiwitten, de zogenoemde **cytokinen**.
Deze boodschapperstoffen vertellen andere cellen wat er gebeurt.
Moet de afweer worden versterkt?
Is er schade?
Moet herstel worden gestart?
Kan het systeem weer terugschakelen?
Die communicatie verloopt meestal indrukwekkend nauwkeurig.
Zolang alle signalen op het juiste moment worden gegeven én weer stoppen, ontstaat er een prachtig evenwicht.
Maar zoals bij ieder communicatiesysteem kan er ook ruis ontstaan.
Wanneer signalen blijven doorgaan terwijl de oorspronkelijke aanleiding niet volledig verdwijnt, kan het immuunsysteem actief blijven zonder dat er sprake is van een acute infectie.
Je darmen praten met je immuunsysteem
Misschien wel meer dan welk ander orgaan ook.
Ongeveer 70% van de immuuncellen bevindt zich in of rondom de darm.
Dat betekent niet dat 70% van je immuunsysteem "in de darm zit", maar het laat wel zien hoe belangrijk de darm is voor de afweer.
Iedere dag komt er via voeding duizenden keren meer lichaamsvreemd materiaal binnen dan via een wond.
Het immuunsysteem moet dus voortdurend beoordelen:
*"Is dit voeding?"*
*"Zijn dit nuttige bacteriën?"*
*"Moet ik hier iets mee?"*
*"Kan ik dit negeren?"*
Dat vraagt om een enorme mate van tolerantie én waakzaamheid.
Wanneer die balans verandert, bijvoorbeeld door veranderingen in het darmmicrobioom of een verminderde barrièrefunctie, kan dat invloed hebben op de manier waarop het immuunsysteem reageert.
Dat betekent niet dat iedere darmklacht automatisch leidt tot een laaggradige ontsteking.
Wel dat de darm een belangrijke rol speelt in de regulatie van de afweer.
Ook vetweefsel communiceert
Veel mensen denken dat vetweefsel alleen dient als energieopslag.
Dat beeld is inmiddels achterhaald.
Vetweefsel is een actief orgaan.
Het produceert hormonen.
Signaalstoffen.
En verschillende ontstekingsmediatoren.
Vooral buikvet blijkt metabool zeer actief.
Wanneer vetcellen groter worden, verandert ook hun communicatie met het immuunsysteem.
Onderzoekers zien dat hierbij meer immuuncellen naar het vetweefsel trekken en dat bepaalde ontstekingsbevorderende signaalstoffen kunnen toenemen.
Dat betekent overigens niet dat iemand met overgewicht per definitie een laaggradige ontsteking heeft.
En andersom geldt hetzelfde.
Ook slanke mensen kunnen een verhoogde ontstekingsactiviteit hebben.
Gezondheid laat zich nu eenmaal niet uitsluitend aflezen aan een weegschaal.
Het brein luistert mee
Wat veel mensen niet weten, is dat ontstekingssignalen ook invloed kunnen hebben op de hersenen.
Bepaalde cytokinen kunnen communiceren met hersengebieden die betrokken zijn bij energieverdeling, motivatie, concentratie en stemming.
Vanuit evolutionair perspectief is dat heel logisch.
Wanneer je ziek bent, wil het lichaam niet dat je een marathon gaat lopen.
Het wil dat je uitrust.
Dat je herstelt.
Dat je energie bewaart voor het immuunsysteem.
Daarom zie je bij een acute infectie vaak een combinatie van vermoeidheid, minder eetlust, behoefte aan rust en minder sociale activiteit.
Dat wordt ook wel **sickness behaviour** genoemd.
Bij laaggradige ontstekingsactiviteit is dit veel subtieler.
Er is geen sprake van een klassieke griep.
Maar sommige mensen beschrijven wel dat ze zich voortdurend "een beetje ziek" voelen.
Niet echt ziek.
Maar ook niet fit.
Nogmaals: dit betekent niet dat laaggradige ontsteking altijd de verklaring is.
Wel dat onderzoekers deze relatie steeds beter proberen te begrijpen.
Waarom lukt afvallen soms zo moeilijk?
Dit is misschien wel één van de meest gestelde vragen in mijn praktijk.
Veel mensen eten gezond.
Bewegen voldoende.
Doen enorm hun best.
En toch reageert het lichaam anders dan verwacht.
Daar is zelden één simpele verklaring voor.
Afvallen wordt beïnvloed door hormonen, slaap, stress, spiermassa, voeding, darmmicrobioom, energie-inname, energieverbruik, genetische aanleg, medicatie en nog veel meer.
Daarnaast onderzoeken wetenschappers ook de rol van laaggradige ontstekingsactiviteit.
Wanneer het immuunsysteem langdurig actief is, vraagt dat energie.
Vanuit biologisch oogpunt kan het lichaam dan andere prioriteiten stellen.
Niet omdat het vet "wil vasthouden".
Maar omdat bescherming op dat moment belangrijker kan zijn dan optimale prestaties.
Dat is een belangrijk verschil.
Het lichaam werkt meestal niet tegen je.
Het probeert zich aan te passen aan de omstandigheden waarin het zich bevindt.
Stress en het immuunsysteem
Ook stress hoort bij het leven.
Sterker nog...
Zonder stress zouden we waarschijnlijk niet eens uit bed komen.
Een korte stressreactie helpt ons juist.
We worden alerter.
Sterker.
Sneller.
Maar langdurige stress beïnvloedt veel meer dan alleen ons gevoel.
Via de hersenen, het autonome zenuwstelsel en de HPA-as ontstaat een voortdurende communicatie tussen stresshormonen en het immuunsysteem.
Onder bepaalde omstandigheden kan langdurige psychologische of lichamelijke stress samengaan met veranderingen in de immuunregulatie.
Dat betekent niet dat stress "alle klachten veroorzaakt".
Wel dat lichaam en geest voortdurend met elkaar communiceren.
En dat maakt gezondheid veel complexer dan vaak wordt gedacht.
Waarom zie je dit niet altijd terug in standaard bloedonderzoek?
Dat is een begrijpelijke vraag.
Veel mensen verwachten dat een laaggradige ontsteking altijd duidelijk zichtbaar is in het bloed.
Zo eenvoudig is het helaas niet.
Een klassieke ontsteking gaat vaak gepaard met duidelijke veranderingen in bijvoorbeeld CRP of leukocyten.
Bij laaggradige ontstekingsactiviteit kunnen deze waarden echter normaal blijven of slechts licht verhoogd zijn.
Bovendien vertellen losse bloedwaarden nooit het hele verhaal.
Daarom kijken onderzoekers steeds vaker naar het grotere geheel.
Niet één waarde.
Maar patronen.
Leefstijl.
Voeding.
Slaap.
Lichaamssamenstelling.
Stressbelasting.
Stofwisseling.
En de context waarin klachten zijn ontstaan.
Juist die bredere benadering sluit aan bij hoe ik in mijn praktijk probeer te kijken.
Niet op zoek naar één magische oorzaak.
Maar proberen te begrijpen waarom het lichaam doet wat het doet.
Want hoe beter je het mechanisme begrijpt, hoe gerichter je kunt onderzoeken welke factoren mogelijk bijdragen aan de klachten.
En misschien nog wel belangrijker...
Welke factoren je positief kunt beïnvloeden.
Begrijpen vóór behandelen: hoe ondersteun je een lichaam met laaggradige ontstekingsactiviteit?
Het lichaam vraagt zelden om één wondermiddel
Wanneer mensen horen over laaggradige ontsteking, krijg ik vaak dezelfde vraag:
*"Wat moet ik slikken?"*
Of:
*"Welke voeding remt ontstekingen?"*
Dat is begrijpelijk. We leven in een tijd waarin we gewend zijn om voor ieder probleem een snelle oplossing te zoeken. Toch werkt het menselijk lichaam meestal niet zo.
Een laaggradige ontstekingsactiviteit ontstaat doorgaans niet door één enkele oorzaak. En daarom verdwijnt deze meestal ook niet door één supplement, één voedingsmiddel of één dieet.
Dat betekent niet dat voeding, beweging of suppletie geen rol kunnen spelen. Integendeel. Maar de wetenschap laat steeds duidelijker zien dat gezondheid ontstaat uit het samenspel van verschillende systemen. Juist daarom geloof ik dat het belangrijk is om niet alleen naar de klacht te kijken, maar vooral naar het verhaal erachter.
Gezondheid is een netwerk, geen verzameling losse organen
Ons lichaam bestaat niet uit afzonderlijke onderdelen die onafhankelijk van elkaar functioneren.
Het immuunsysteem communiceert voortdurend met:
* het zenuwstelsel;
* de hersenen;
* het hormonale systeem;
* het darmmicrobioom;
* de lever;
* het vetweefsel;
* de spieren;
* de stofwisseling.
Verandert er iets in één van deze systemen, dan kan dat gevolgen hebben voor de rest.
Juist daarom wordt gezondheid tegenwoordig steeds vaker benaderd als een dynamisch netwerk van processen in plaats van een verzameling losse organen. Dat sluit ook aan bij de visie van de klinische psycho-neuro-immunologie, waarin de wisselwerking tussen verschillende lichaamssystemen centraal staat.
Welke factoren kunnen bijdragen aan laaggradige ontstekingsactiviteit?
Volgens de huidige wetenschappelijke literatuur zijn er verschillende factoren die samen kunnen hangen met een verhoogde ontstekingsactiviteit.
Onder andere:
* overmatig visceraal (buik)vet;
* chronisch slaaptekort;
* langdurige psychologische stress;
* roken;
* overmatig alcoholgebruik;
* weinig lichaamsbeweging;
* een voedingspatroon rijk aan ultra-bewerkte voedingsmiddelen;
* insulineresistentie;
* veranderingen in het darmmicrobioom;
* veroudering;
* bepaalde chronische aandoeningen.
Dat betekent niet dat iemand met één van deze factoren automatisch een laaggradige ontsteking heeft. Gezondheid is altijd persoonlijk en wordt beïnvloed door genetische aanleg, leefstijl, omgeving en individuele veerkracht.
Waarom ik liever naar mechanismen kijk dan naar diagnoses
Na meer dan dertien jaar in mijn eigen praktijk, en meer dan 35 jaar in de gezondheidsindustrie zie ik telkens hetzelfde gebeuren.
Mensen hebben vaak al veel geprobeerd.
Een dieet.
Een supplement.
Een behandeling.
Een nieuw protocol.
Maar de belangrijkste vraag wordt soms niet gesteld.
**Waarom doet het lichaam wat het doet?**
Wanneer iemand moe is, wil ik begrijpen waarom.
Wanneer iemand moeite heeft met afvallen, wil ik begrijpen waarom.
Wanneer iemand steeds terugkerende darmklachten heeft, wil ik begrijpen waarom.
Dat betekent niet dat er altijd één antwoord is.
Integendeel.
Vaak spelen meerdere processen tegelijkertijd een rol.
En juist dát maakt gezondheid zo fascinerend.
Het lichaam werkt meestal vóór je, niet tegen je
Eén van de mooiste inzichten die ik cliënten probeer mee te geven, is dat het lichaam meestal niet tegen hen werkt.
Veel mensen zeggen:
*"Mijn lichaam laat me in de steek."*
*"Mijn lichaam werkt niet meer mee."*
Toch zie ik het vaak anders.
Het lichaam probeert zich voortdurend aan te passen aan de omstandigheden waarin het zich bevindt.
Soms lukt dat uitstekend.
Soms kost dat zoveel energie dat er klachten ontstaan.
Dat maakt klachten niet prettig.
Maar het geeft ze wel een andere betekenis.
In plaats van alleen een probleem, kunnen klachten ook een uitnodiging zijn om nieuwsgierig te worden naar wat het lichaam probeert te vertellen.
Begrijpen geeft richting
Ik geloof dat kennis rust kan geven.
Niet omdat kennis alle klachten oplost.
Maar omdat begrip helpt om betere keuzes te maken.
Wanneer je begrijpt hoe verschillende systemen met elkaar samenwerken, kijk je anders naar gezondheid.
Dan gaat het niet alleen meer over het bestrijden van symptomen.
Maar over het ondersteunen van de processen die daar mogelijk onder liggen.
En precies daar begint voor mij echte gezondheidszorg.
Wil je hier meer over weten?
In mijn praktijk begeleid ik mensen die niet alleen hun klachten willen verminderen, maar vooral willen begrijpen waarom hun lichaam reageert zoals het reageert.
Tijdens een verdiepende intake kijken we niet alleen naar de klacht waarmee je binnenkomt, maar naar het grotere geheel.
We bespreken onder andere je voorgeschiedenis, leefstijl, voeding, slaap, stressbelasting, darmgezondheid, stofwisseling en – wanneer dat passend is – aanvullend onderzoek.
Het doel is niet om zoveel mogelijk te meten.
Het doel is om beter te begrijpen welke mechanismen mogelijk bijdragen aan jouw situatie, zodat we gerichter kunnen kijken welke stappen passend zijn.
Meer informatie vind je op ** www.n-health.nl https://www.n-health.nl**.
In mijn **Kennisbank** deel ik regelmatig nieuwe artikelen waarin ik complexe fysiologie vertaal naar begrijpelijke en praktisch toepasbare informatie.
Je kunt je daar ook gratis aanmelden als mijn websitemember. Zo blijf je automatisch op de hoogte van nieuwe blogs, wetenschappelijke inzichten en praktische tips.
Ben jij zorgprofessional?
Werk je als arts, diëtist, leefstijlcoach, therapeut, paramedicus of student binnen de gezondheidszorg?
Dan nodig ik je van harte uit om ook eens een kijkje te nemen bij de **N-Health® Academy**.
De Academy is ontwikkeld voor professionals die verder willen kijken dan alleen de klacht en zich willen verdiepen in de samenhang tussen immuunsysteem, brein, hormonen, darmgezondheid, stofwisseling en leefstijl.
Naast wetenschappelijke verdieping is er ook aandacht voor klinisch redeneren, praktijkontwikkeling en ondernemerschap. Het doel is om complexe wetenschap te vertalen naar kennis die direct toepasbaar is in de dagelijkse praktijk.
Meer informatie vind je via:
of via de Academy-pagina op mijn website:
**[N-Health® Academy] https://www.n-health.nl/n-health-acacemy
# Wetenschappelijke literatuur
Calder, P. C., Ahluwalia, N., Brouns, F., et al. (2011). *Dietary factors and low-grade inflammation in relation to overweight and obesity*. British Journal of Nutrition, 106(S3), S5-S78.
Chen, L., Deng, H., Cui, H., et al. (2018). *Inflammatory responses and inflammation-associated diseases in organs*. Oncotarget, 9(6), 7204-7218.
Franceschi, C., & Campisi, J. (2014). *Chronic inflammation (inflammaging) and its potential contribution to age-associated diseases*. Journals of Gerontology: Series A.
Furman, D., Campisi, J., Verdin, E., et al. (2019). *Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span*. Nature Medicine, 25(12), 1822-1832.
Gregor, M. F., & Hotamisligil, G. S. (2011). *Inflammatory mechanisms in obesity*. Annual Review of Immunology, 29, 415-445.
Hotamisligil, G. S. (2006). *Inflammation and metabolic disorders*. Nature, 444(7121), 860-867.
Libby, P. (2007). *Inflammatory mechanisms: The molecular basis of inflammation and disease*. Nutrition Reviews, 65(Suppl. 3), S140-S146.
Medzhitov, R. (2008). *Origin and physiological roles of inflammation*. Nature, 454(7203), 428-435.
Nathan, C., & Ding, A. (2010). *Nonresolving inflammation*. Cell, 140(6), 871-882.
Straub, R. H. (2017). *The brain and immune system prompt energy shortage in chronic inflammation*.
---
## Disclaimer
Dit artikel is bedoeld om wetenschappelijke kennis op een begrijpelijke manier uit te leggen. De informatie is niet bedoeld als persoonlijk medisch advies en vervangt geen diagnose of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Gezondheidsklachten kunnen verschillende oorzaken hebben en verdienen altijd een individuele beoordeling.
Opmerkingen